14اوت ۲۰۲۶- پیشدیابت؛ به عنوان یک اپیدمی متابولیک در حال شتاب، یک مرحلهٔ میانی و بحرانی دیسگلایسمی (اختلال تنظیم قند خون) است که با سطوح قند خونِ بالاتر از محدودۀ طبیعی، اما همچنان پایینتر از آستانه تشخیصی دیابت قندی مشخص میشود. در سطح جهانی، بارِ پیشدیابت به ابعاد نگرانکنندهای رسیده است؛ بهگونهای که در سال ۲۰۲۴ حدود 634.8 میلیون بزرگسال، معادل ۱۲ درصد از جمعیت بزرگسال جهان، به اختلال تحمل گلوکز مبتلا بودهاند. پیشبینیها حاکی از آن است که تا سال ۲۰۵۰ تعداد موارد به 846.5 میلیون نفر افزایش خواهد یافت؛ رقمی که نشاندهنده یک اپیدمی رو به شتاب است و فشار عظیمی بر نظامهای سلامت وارد کرده و به بارِ فزاینده بیماریهای غیرواگیر در سطح جهان میافزاید.
پیشدیابت، بیماریهای همراه و خطر عوارض؛ آیا آنها را نادیده گرفتهایم؟
پیشدیابت معمولاً با چندین بیماری همراه در ارتباط است که به بار کلی بیماری میافزایند. این وضعیت علاوه بر افزایش خطر پیشرفت به دیابت نوع ۲، با عوارضی همچون بیماری قلبیعروقی، دیسلیپیدمی، بیماری مزمن کلیوی و پیامدهای نامطلوب میکروواسکولار همراه است. همچنین با بیماریهای همراهی مانند فیبریلاسیون دهلیزی، چاقی شکمی، MASLD(بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک)، اختلال نعوظ و مشکلات باروری، سندرم تخمدان پلیکیستیک (اکنون تحت عنوان PMOS)، اختلالات سلامت روان و تنهایی مرتبط است. شواهد همچنین حاکی از افزایش خطر سرطان و مرگومیر مرتبط با پیشدیابت هستند.
سن پایینتر شروع و پیشرفت سریعتر از پیشدیابت به دیابت، بار بیماری را بیشتر افزایش میدهد. برای مثال در هند، افراد قبل از شروع اختلال قند خون، به طور متوسط 35 تا 40 سال را در وضعیت نورموگلیسمی میگذرانند. میزان تبدیل از تحمل گلوکز طبیعی (NGT) به اختلال در گلوکز ناشتا یا IFG، 7.5 درصد در سال است. در میان مبتلایان به IFG، 22.8 درصد به تحمل گلوکز طبیعی برمیگردند، در حالی که 8.6 درصد سالانه به دیابت مبتلا میشوند.
چرا غربالگری به موقع اهمیت دارد؟ بازبینی شواهد پشتیبان
بر اساس استانداردهای مراقبتی ADAسال ۲۰۲۶، پیشدیابت با هر یک از موارد زیر تشخیص داده میشود:
· گلوکز پلاسمای ناشتا (FPG) به میزان ۱۰۰ تا ۱۲۵ میلیگرم/دسیلیتر،
· گلوکز پلاسمای ۲ ساعته (2-h PG) به میزان ۱۴۰ تا ۱۹۹ میلیگرم/دسیلیتر در طی آزمون تحمل گلوکز خوراکی (OGTT) با ۷۵ گرم گلوکز،
· HbA1c به میزان 5.7 تا 6.4 درصد.
فدراسیون بینالمللی دیابت (IDF) اخیراً آستانه گلوکز پلاسمای ۱ ساعته (1-h PG) معادل ۱۵۵ میلیگرم/دسیلیتر (8.6 میلیمول/لیتر) را در طی آزمون تحمل گلوکز خوراکی (OGTT) با ۷۵ گرم گلوکز، برای شناسایی هیپرگلایسمی میانی (پیشدیابت) توصیه کرده است.
یک مطالعه که به ارزیابی غربالگری موقعمحور در بخش سرپایی چشمپزشکی (OPD) پرداخته بود، نشان داد که از میان ۷۵ بزرگسال ظاهراً سالم در سنین ۲۵ تا ۴۵ سال که برای اصلاح عیوب انکساری یا همراهی با اعضای خانوادهشان به بیمارستان چشم مراجعه کرده بودند، ۴۱ نفر (54.66 درصد) بر اساس آزمایش HbA1cبهعنوان مبتلا به پیشدیابت شناسایی شدند. این یافتهها حاکی از آن است که بخشهای سرپایی چشمپزشکی میتوانند فرصتی برای غربالگری پیشدیابت فراهم کنند، هرچند برای تأیید این رویکرد، مطالعات بزرگتری لازم است.
یک مرور روایتی نشان داد که مطبهای دندانپزشکی محیط مؤثری برای غربالگری به موقع پیشدیابت فراهم میکنند. بیش از ۹۰ درصد بیماران مبتلا به بیماری پریودنتال معیارهای غربالگری دیابتِ ADAرا دارند، در حالی که یک متاآنالیز ذکرشده در این مرور گزارش داد که 40.1 درصد از بیمارانی که به مراکز مراقبت دندانپزشکی مراجعه کرده و با استفاده از HbA1c کنار تخت (چیرساید) غربالگری شده بودند، قند خون افزایشیافتهای داشتند و ابتلا به پیشدیابت در 47.38 درصد از افرادی که در غربالگری به عنوان مثبت شناسایی شدند، تأیید شد. این یافتهها از ادغام آزمایش HbA1cکنار تخت و مسیرهای ارجاع در روال معمول مطبهای دندانپزشکی پشتیبانی میکنند.
پس از شناسایی افراد مبتلا به پیش دیابت، کاهش وزن ناشی از اصلاح سبک زندگی بهمیزان بیش از ۵ درصد، در ۴۳ درصد از شرکتکنندگان به فروکش پیشدیابت منجر شد و کاهش خطر نسبی ۷۳ درصدی در خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را به همراه داشت.
دستورالعملهای غربالگری پیشدیابت؛ چه کسانی باید آزمایش شوند و چه زمانی؟
با توجه به اینکه پیشدیابت اغلب بدون علامت (آیسپتوماتیک) است، دستورالعملهای RSSDIسال ۲۰۲۴ غربالگری به موقع را برای بهبود شناسایی زودهنگام توصیه میکنند. این دستورالعملها، مواجهههای روتین با سیستم سلامت - از جمله مراجعات برای بیماریهای نامرتبط، مراقبتهای دوران بارداری و دندانپزشکی، اعضای خانواده افراد مبتلا به دیابت، و کودکان و نوجوانان دارای اضافهوزن - را بهعنوان فرصتهای مهمی برای شناسایی افراد در معرض خطر معرفی میکنند.
با این حال، پیشدیابت نباید بهعنوان مسیری اجتنابناپذیر به سمت دیابت در نظر گرفته شود؛ بلکه باید بهعنوان یک پنجره فرصت برای پیشگیری از دیابت تلقی شود. غربالگری زودهنگام، شناسایی زودهنگام و درمان زودهنگام پیشدیابت باید به یک اولویت ملی تبدیل شود. در میان درمانهای دارویی، متفورمین قویترین دادههای اثربخشی و ایمنی را برای پیشگیری از دیابت در افراد مبتلا به پیشدیابت دارد.
متفورمین؛ راهکاری برای درمان پیشدیابت
متفورمین توسط استانداردهای مراقبتی ADAسال ۲۰۲۶ برای بزرگسالان منتخبِ مبتلا به پیشدیابت که در معرض خطر بالای پیشرفت به دیابت نوع ۲ قرار دارند، توصیه شده است
این توصیه توسط شواهد حاصل از برنامه پیشگیری از دیابت (DPP) و پیگیری بلندمدت آن (DPPOS) پشتیبانی شده است؛ پژوهشهایی که نشان دادند متفورمین خطر نسبی پیشرفت از پیشدیابت به دیابت نوع ۲ را کاهش میدهد و این مزایا طی پیگیری بلندمدت پایدار باقی میمانند.
دیدگاه تخصصی
پیشدیابت مرحلهای در سیر طبیعی دیسگلایسمی است که یک مرحله بالینی قابل اقداماست. شناسایی زودهنگام از طریق غربالگری به موقع به پزشکان این امکان را میدهد که مداخلات ساختارمند در سبک زندگی و، در صورت اقتضا، درمان دارویی مبتنی بر شواهد مانند متفورمین را برای افراد پرخطر اجرا کنند و بدین ترتیب احتمال پیشرفت به دیابت نوع ۲ و عوارض مرتبط با آن را کاهش دهند.
نکات کاربردی بالینی
· غربالگری به موقع: غربالگری پیشدیابت مبتنی بر دستورالعمل را در هر مواجهه بالینی مناسب ادغام کنید تا دیسگلایسمی پیش از بروز علائم شناسایی شود.
· مداخلۀ زودهنگام: مداخلۀ ساختارمند در سبک زندگی را فوراً آغاز کرده و عوامل خطر قلبیمتابولیک مرتبط را برای جلوگیری از پیشرفت بیماری رسیدگی کنید.
· شخصیسازی پیشگیری: در بزرگسالان مبتلا به پیشدیابت، در صورت وجود علائم، مصرف متفورمین را همراه با پایش و پیگیری منظم در نظر بگیرید.
منبع:
https://medicaldialogues.in/diabetes-endocrinology/news/prediabetes-doesnt-wait-for-symptoms-why-opportunistic-screening-should-become-routine-dr-aravinda-jagadeesha-177167